Plastic valt in het milieu langzaam uit elkaar in steeds kleinere stukjes: microplastics. Deze stukjes zijn zo klein dat ze zich verspreiden naar iedere uithoek van de wereld. Zelfs op de oceaanbodem en op Antarctica vinden we plasticdeeltjes. Een stof die zo slecht afbreekt als plastic hoopt zich op in de natuur. We vinden ze ook terug in planten, dieren en mensen. Andere slecht afbreekbare stoffen zijn bijvoorbeeld PFAS.
Hoe komen microplastics in ons lichaam?
Het is pas sinds kort bekend dat microplastics in ons lichaam aanwezig zijn. We krijgen microplastics binnen:
- via de lucht die we inademen
- via voedsel en drinkwater
Microplastics in de lucht
In de lucht zitten plasticdeeltjes. Die komen daar bijvoorbeeld door slijtage van autobanden. Kleine deeltjes plastic die in de lucht zitten ademen we in en komen in onze longen terecht. Een (groot) deel van die deeltjes ademen we weer uit of werken onze longen vanzelf weer naar buiten.
Microplastics in voedsel en drinkwater
In ons voedsel zijn microplastics aangetroffen. Bijvoorbeeld in vis, groenten, fruit, honing en zout. Ook in het Nederlandse kraanwater zit een heel klein beetje microplastic. Het kraanwater in Nederland is heel schoon en veilig, maar het lukt niet om álle microplastics uit het water te halen. De meeste plastics die we via ons voedsel en drinkwater binnenkrijgen, poepen we weer uit. Op de website van het Voedingscentrum lees je meer over microplastics in voeding en drinkwater.
Hoe komen plasticdeeltjes in ons drinkwater?
We gebruiken elke dag producten met microplastics, zoals tandpasta, shampoo en crèmes. Ook bij het wassen van synthetische kleding, zoals fleece, komen kleine plasticdeeltjes vrij. Deze deeltjes spoelen met het afvalwater het riool in. Het afvalwater gaat naar de waterzuivering. Daar wordt het water zo goed mogelijk schoongemaakt, maar het lukt niet om alle microplastics te verwijderen. Een klein deel komt terecht in rivieren en kanalen.
Drinkwaterbedrijven maken drinkwater van dit rivierwater. Ze filteren het water heel goed, zodat het veilig is om te drinken. Toch is het bijna onmogelijk om alle microplastics te verwijderen. Daarom kan er soms nog een heel klein beetje microplastics in het kraanwater zitten.
Gezondheidsrisico’s niet aangetoond
Uit onderzoek blijkt dat we microplastics binnenkrijgen. Maar wat ze precies in het lichaam doen en of ze slecht zijn voor onze gezondheid, dat weten we nog niet. We weten wel dat deze kleine plasticdeeltjes schadelijk zijn voor het milieu. De meeste deeltjes die we binnenkrijgen lijken zonder iets te doen weer uit ons lichaam te verdwijnen. Wetenschappers zien een aantal mogelijke risico’s:
Als je lichaam de plasticdeeltjes beschouwt als ‘vreemd’, dan gaat je lichaam ze opruimen. Er ontstaan dan ontstekingen. Die ontstekingen zouden mogelijk weer kunnen leiden tot ziekten, zoals kanker, hart- en vaatziekten, longziekten en de ziekte van Parkinson. Maar we weten niet of dat ook echt zo is, daar is meer onderzoek voor nodig.
Soms voegt een fabriek extra stoffen toe aan microplasticdeeltjes. Bijvoorbeeld om ze soepel, brandwerend of gekleurd te maken. Die stoffen krijg je samen met de deeltjes microplastic binnen. Het is niet bekend of dat effect geeft op je gezondheid.
Bacteriën, virussen en andere ziekmakers zouden met de microplastics kunnen meereizen het lichaam in. In theorie kunnen we op die manier ziek worden. Het is niet bekend of dat ook echt gebeurt.
Moet je je nu wel of geen zorgen maken?
De Gezondheidsraad geeft aan dat er nog weinig bekend is over de gezondheidsrisico’s van microplastics. Wel vindt de Gezondheidsraad dat we uit voorzorg:
- betere meetmethoden moeten ontwikkelen om microplastics aan te tonen;
- meer onderzoek moeten doen naar de gezondheidseffecten van microplastics;
- moeten proberen om te voorkomen dat microplastics in het milieu terechtkomen.
Soorten microplastics
Er zijn verschillende soorten microplastics. Ze verschillen in vorm, grootte en samenstelling. We maken daarnaast onderscheid tussen:
Veel fabrieken voegen plasticdeeltjes toe aan hun producten. Ze maken het product bijvoorbeeld mooier of beter. Soms is het ook gewoon een goedkoop vulmiddel. Microplastics zitten bijvoorbeeld in sommige:
- verzorgingsproducten, zoals shampoo, douchegel, gezichtscrème, bodylotion en tandpasta;
- cosmetica, zoals oogschaduw, mascara, lippenstift en poeder;
- schoonmaakmiddelen, zoals schuurmiddel of afwasmiddel;
- verven en kunstmest.
Producten van of met plastic verspreiden plasticdeeltjes als ze slijten. Het slijten van autobanden is bijvoorbeeld een grote bron van microplastics. Ook als je synthetische kleding (zoals fleece, polyester, acryl of kleding met glitters of een plaatje) draagt en wast komen er plasticdeeltjes vrij.
Een van de belangrijkste bronnen van microplastics is zwerfafval in de natuur. Plastic tasjes of ballonnen breken in de natuur niet af. Ze vallen alleen maar uit elkaar in steeds kleinere stukjes en zijn zo een bron van microplastics.
Wat kun je zelf doen?
Het is nog niet bekend of microplastics een risico zijn voor de gezondheid. Maar microplastics zorgen wel voor problemen in het milieu en die vervuiling neemt snel toe. We moeten dus met zijn allen proberen om minder microplastics te verspreiden. Op deze manier kun je daarbij helpen:
Gebruik zo min mogelijk (wegwerp)plastic. Dat is best wel lastig, want bijna alles wat we kopen bevat plastic, is van plastic of zit in plastic. Denk aan tasjes, (voedsel)verpakkingen, speelgoed, drinkflesjes, tandenborstels, enzovoort. Op MilieuCentraal vind je handige tips om minder plastic te gebruiken.
In Nederland belandt elk jaar zo’n 50 miljoen kilo afval op straat of in de natuur. Ongelofelijk toch? Zo voorkom je zwerfafval:
- Gooi plastic nooit op straat of in de natuur. Zelfs geen kleine dingen, zoals een snoeppapiertje of een sigarettenpeuk.
- Raap af en toe afval op dat in de buurt van je huis ligt. Zo hou je je eigen straat schoon.
Heb je nieuwe verzorgingsproducten nodig? Van dagcrème tot tandpasta, in bijna alles zitten microplastics. Let erop dat je een product kiest zonder microplastics:
- Koop producten met een ‘microplasticvrij’ keurmerk.
- Toch liever je eigen merk? Met de app “Beat the Microbead” check je simpel en snel welke producten plasticvrij zijn.
Van synthetische kleding komen veel plasticdeeltjes af tijdens het dragen, wassen en drogen. Vooral fleece geeft veel deeltjes af. Welke kleding je dan wel kunt kopen? Dat is een lastige vraag om te beantwoorden. Want andere stoffen, zoals katoen of wol, hebben ook hun milieunadelen, bijvoorbeeld het gebruik van bestrijdingsmiddelen.
Voor alle kleren geldt dat ze veel impact hebben op het milieu. Wil je duurzamer leven? Koop dan alleen kleding die je echt nodig hebt. Draag kleding langer of koop tweedehands.
Meer weten? Bekijk het filmpje op Maatregelen tegen microplastics uit kleding | RIVM
Tijdens het wassen van synthetische kleding komen per wasbeurt miljoenen microplasticdeeltjes vrij. Op deze manier beperk je het aantal plasticdeeltjes:
- Was (synthetische) kleding alleen als het echt nodig is.
- Er komen meer microvezels vrij als er weinig kleding in de wasmachine zit, dus draai de wasmachine alleen als hij helemaal vol zit.
- Kies voor een kouder en korter programma.
- En stop fleece bij voorkeur niet in de droger, maar droog het aan de lijn.
Meer weten? Bekijk het filmpje op Maatregelen tegen microplastics uit kleding | RIVM
Hoe minder je autorijdt, hoe minder de banden slijten en hoe minder microplastics je verspreidt. Banden die goed op spanning zijn slijten minder snel. Wissel daarom op tijd de winterbanden om voor zomerbanden en controleer elke twee maanden je bandenspanning.
Beat de microbead
Wist jij dat in bijna alle producten in je badkamer plasticdeeltjes zitten? Met de ‘Beat the microbead app’ check je snel of je plasticvrije producten koopt.
Veelgestelde vragen over microplastics
Nee. Het kraanwater in Nederland is van hele goede kwaliteit en drinkwaterbedrijven kunnen de meeste plasticdeeltjes uit het water halen. Het kan zijn dat er af en toe een paar deeltjes in ons kraanwater terecht komen, die plas of poep je vaak ook weer uit. Bovendien zitten in flessenwater ook microplastics. Onderzoekers vonden meer microplastics in water uit flessen dan in kraanwater. Het is dus beter om gewoon kraanwater te drinken. Dat scheelt ook weer plastic flessen!
Bij slijtage van speelgoed kunnen microplastics vrijkomen. Het is nog niet bekend of baby’s en kinderen daardoor plasticdeeltjes binnenkrijgen en wat de gezondheidsrisico’s daarvan zijn. Maak je je zorgen? Koop dan liever speelgoed van hout of bamboe.
Glitters zijn eigenlijk microplasticdeeltjes. Wees je daarvan bewust als je glitterkleding of glittermake-up koopt, of als je veel knutselt met glitters. Uit onderzoek van het tv-programma ‘De keuringsdienst van waarde’ blijkt dat ook de glitters die zeggen dat ze biologisch en afbreekbaar zijn, toch veel ‘gewone’ plastics bevatten.
Microbeads zijn een soort microplastic. Met deze term bedoelen we vijf soorten plastic, die je vroeger als bolletjes tegenkwam in scrubs en tandpasta. Fabrikanten in Europa hebben de plastic microbeads inmiddels in bijna alle producten vervangen door natuurlijke materialen, bijvoorbeeld zand of gemalen vruchtenpitten. Het probleem van de microbeads hebben we daarmee voor een groot deel opgelost. Maar het probleem van de microplastics niet, want fabrikanten voegen nog wel gewoon andere plasticverbindingen toe aan hun producten. Inmiddels weten we dat er meer dan honderden microplastic-ingrediënten zijn die fabrikanten op grote schaal gebruiken in verzorgingsproducten en make-up.
