Plastic valt in het milieu langzaam uit elkaar in steeds kleinere stukjes: microplastics. Deze stukjes zijn zo klein dat ze zich overal verspreiden in het milieu. Een stof die zo slecht afbreekt als plastic hoopt zich op in de natuur. We vinden ze ook terug in planten, dieren en mensen. Andere slecht afbreekbare stoffen zijn bijvoorbeeld PFAS.
Hoe komen microplastics in ons lichaam?
Microplastics komen in ons lichaam via ons voedsel, drinkwater en de lucht die we inademen.
Microplastics in voedsel en drinkwater
In ons voedsel zijn microplastics aangetroffen. Bijvoorbeeld in vis, groenten, fruit, honing en zout. Ook in het Nederlandse kraanwater zitten kleine hoeveelheden microplastics. Deze microplastics komen via oppervlaktewater en grondwater in drinkwaterbronnen terecht. De waterzuivering kan veel microplastics uit het water filteren , maar dat lukt niet bij alle deeltjes. Een groot deel van de microplastics die we via ons voedsel en drinkwater binnenkrijgen, poepen we weer uit. Op de website van het Voedingscentrum lees je meer over microplastics in voeding en drinkwater.
Microplastics in de lucht
In de lucht zitten plasticdeeltjes. Die komen daar bijvoorbeeld door slijtage van autobanden. In huis komen plasticdeeltjes bijvoorbeeld in de lucht door slijtage van textiel of verf. Kleine deeltjes plastic die in de lucht zitten ademen we in. Een (groot) deel van die deeltjes ademen we weer uit of werken onze longen vanzelf weer naar buiten.
Gezondheidsrisico’s niet aangetoond
Uit onderzoek blijkt dat we microplastics in ons lichaam hebben. Maar wat ze precies in het lichaam doen en of ze slecht zijn voor onze gezondheid, dat weten we nog niet. Het is nog niet duidelijk of de microplasticdeeltjes tijdens ons leven in ons lichaam ophopen en wat hiervan het gevolg is . Wetenschappers zien een aantal mogelijke risico’s:
Als je lichaam de plasticdeeltjes beschouwt als ‘vreemd’, dan gaat je lichaam ze opruimen. Er kunnen dan ontstekingen ontstaan en die ontstekingen zouden mogelijk weer kunnen leiden tot ziekten. Maar we weten niet of dat ook echt zo is, daar is meer onderzoek voor nodig.
Soms voegt een fabriek extra stoffen toe aan microplasticdeeltjes. Bijvoorbeeld om ze soepel, brandwerend of gekleurd te maken. Deze stoffen kun je samen met de deeltjes binnenkrijgen. Het is niet bekend of dat effect geeft op je gezondheid.
Bacteriën, virussen en andere ziekmakers zouden met de microplastics kunnen meereizen het lichaam in. In theorie kunnen we op die manier ziek worden. Het is niet bekend of dat ook echt gebeurt en of dit bij mensen daadwerkelijk tot meer infecties kan leiden.
Moet je je nu wel of geen zorgen maken?
De Gezondheidsraad geeft aan dat er nog weinig bekend is over de gezondheidsrisico’s van microplastics. Wel vindt de Gezondheidsraad dat we uit voorzorg:
- betere meetmethoden moeten ontwikkelen om microplastics aan te tonen;
- meer onderzoek moeten doen naar de gezondheidseffecten van microplastics;
- moeten proberen om te voorkomen dat microplastics in het milieu terechtkomen.
Soorten microplastics
Er zijn verschillende soorten microplastics. Ze verschillen in vorm, grootte en samenstelling. We maken daarnaast onderscheid tussen:
Veel fabrieken voegen plasticdeeltjes toe aan hun producten. Microplastics zitten bijvoorbeeld in sommige verzorgingsproducten, cosmetica en schoonmaakmiddelen.
De Europese Unie gaat het gebruik van opzettelijk toegevoegde microplastics in veel producten verbieden. Dat gebeurt voor verschillende productgroepen in stappen tot uiterlijk 2035. Daardoor verdwijnen opzettelijk toegevoegde microplastics de komende jaren geleidelijk uit steeds meer producten.
Producten van of met plastic verspreiden plasticdeeltjes als ze slijten. Het slijten van autobanden is bijvoorbeeld een grote bron van microplastics. Ook als je synthetische kleding (zoals fleece, polyester, acryl of kleding met glitters of een plaatje) draagt en wast komen er plasticdeeltjes vrij.
Een andere bron van microplastics is zwerfafval. Plastic tasjes of ballonnen breken in de natuur niet af. Ze vallen alleen maar uit elkaar in steeds kleinere stukjes en zijn zo een bron van microplastics.
Wat kun je zelf doen?
Het is nog niet bekend of microplastics een risico zijn voor de gezondheid. Maar microplastics zorgen wel voor problemen in het milieu en die vervuiling neemt snel toe. We moeten dus met zijn allen proberen om minder microplastics te verspreiden. Op deze manier kun je daarbij helpen:
Gebruik zo min mogelijk (wegwerp)plastic. Dat is lastig, want bijna alles wat we kopen bevat plastic, is van plastic of zit in plastic. Denk aan tasjes, (voedsel)verpakkingen, speelgoed, drinkflesjes, tandenborstels, enzovoort. Op Milieu Centraal vind je handige tips om minder plastic te gebruiken.
Gooi plastic nooit op straat of in de natuur. Ook geen kleine dingen, zoals een snoeppapiertje of een sigarettenpeuk. En raap af en toe afval op dat in de buurt van je huis ligt. Alle beetjes helpen.
Heb je nieuwe verzorgingsproducten nodig? Kies dan zoveel mogelijk voor producten zonder microplastics:
- Kies producten met een microplasticvrij keurmerk.
- Of controleer met de app Beat the Microbead of een product microplastic bevat.
Door Europese regels verdwijnen microplastics de komende jaren stap voor stap uit steeds meer producten. Voor verzorgingsproducten gelden deze termijnen:
- vanaf oktober 2027 voor afspoelbare producten, zoals shampoo;
- vanaf oktober 2029 voor producten die op de huid of in het haar blijven zitten, zoals gel;
- vanaf oktober 2035 voor make-up-, lip- en nagelproducten, zoals lipstick en nagellak.
Dat is goed nieuws. Toch is het dus voorlopig bij veel producten nog belangrijk om zelf te controleren of ze microplastics bevatten.
Van synthetische kleding komen veel plasticdeeltjes af tijdens het dragen, wassen en drogen. Welke kleding je dan wel kunt kopen? Dat is een lastige vraag om te beantwoorden. Want andere stoffen, zoals katoen of wol, hebben ook hun milieunadelen, bijvoorbeeld het gebruik van bestrijdingsmiddelen.
Voor alle kleren geldt dat ze veel impact hebben op het milieu. Wil je duurzamer leven? Koop dan alleen kleding die je echt nodig hebt. Draag kleding langer of koop tweedehands.
Tijdens het wassen van synthetische kleding komen veel microplasticdeeltjes vrij. Was (synthetische) kleding alleen als het echt nodig.
Hoe minder je autorijdt, hoe minder de banden slijten en hoe minder microplastics je verspreidt.
Lees meer Meer weten?
Lees meer op Milieu Centraal over microplastics.
Veelgestelde vragen over microplastics
Nee, je hoeft vanwege microplastics niet over te stappen van kraanwater op flessenwater. Nederlands kraanwater is veilig om te drinken. Bovendien zitten in flessenwater ook microplastics. Daarnaast voorkomt kraanwater het gebruik van plastic flessen.
Bij slijtage van speelgoed kunnen microplastics vrijkomen. Het is nog niet bekend of baby’s en kinderen daardoor plasticdeeltjes binnenkrijgen en wat de gezondheidsrisico’s daarvan zijn.
