Een teek lijkt op een plat spinnetje. Teken zitten in bossen, duinen, heidegebieden, weilanden, parken en tuinen. Ze zitten vaak in hoog gras of tussen dode bladeren. Teken hebben bloed nodig om zich voort te planten. Een teek bijt zich goed vast in je huid en blijft daar een paar dagen zitten. De meeste teken bijten tussen maart en oktober.
Is een tekenbeet gevaarlijk?
In Nederland kunnen teken de ziekte van Lyme en tekenencefalitis overbrengen. De kans op tekenencefalitis is erg klein.
Eén op de vijf teken in Nederland draagt de bacterie die de ziekte van Lyme veroorzaakt. Een teek draagt de bacterie niet meteen over nadat hij zich heeft vastgebeten. Hoe sneller je een teek verwijdert, hoe kleiner de kans dat je de ziekte van Lyme krijgt. Ongeveer twee tot drie op de honderd tekenbeten heeft de ziekte van Lyme als gevolg.
Tekenencefalitis (TBE) is een ziekte die begint als griep, waarbij een week later een hersen(vlies)ontsteking (encefalitis) ontstaat. Deze ziekte krijg je door een beet van een teek die het TBE-virus bij zich heeft. Het virus wordt al snel na de beet van de teek overgedragen. Snel verwijderen van een teek kan besmetting met TBE-virus dus niet altijd voorkomen.
In Nederland is het virus in 2016 voor het eerst gevonden in teken. De kans dat je in Nederland te maken krijgt met een teek met het TBE-virus is (nog) erg klein, minder dan 10 mensen per jaar krijgen tekenencefalitis. In sommige andere (Europese) landen komt het TBE-virus vaker voor.
Er is een vaccin tegen tekenencefalitis. Heb je regelmatig een tekenbeet of ga je naar een land waar het TBE-virus veel voorkomt? Dan kan vaccinatie tegen TBE verstandig zijn. Voor sommige beroepsgroepen wordt deze vaccinatie aangeraden. Meer informatie vind je op GGDReisvaccinaties.
Hoe haal je een teek weg?
Hoe korter de teek op je lichaam zit, hoe kleiner de kans dat je er ziek van wordt. Haal de teek dus zo snel mogelijk weg. Volg de volgende stappen:
Gebruik geen alcohol, jodium, zeep, olie of andere middelen voordat je de teek verwijdert.
Neem een puntig pincet waarmee je de teek goed bij de kop kunt vastpakken. Er zijn ook tekenkaarten en tekentangen te koop bijvoorbeeld bij de drogist of apotheek. Gebruik ze volgens de gebruiksaanwijzing.
Pak de teek zo dicht mogelijk op de huid bij de kop beet en trek hem er langzaam uit. Als er een stukje van de kop van de teek in de huid achterblijft, is dat niet erg. Dat komt er vanzelf weer uit, net als bij een splinter.
Ontsmet het wondje (nadat je de teek hebt verwijderd) met 70% alcohol of jodium. Als je dat niet hebt, gebruik dan water en zeep.
Noteer in je agenda:
- de datum van de tekenbeet
- de plaats waar je op dat moment was
- waar op je lichaam de teek heeft gezeten
Let de eerste 3 maanden goed op of je huid verandert. De ziekte van Lyme kan zich uiten in een verkleuring van de huid, meestal op de plek van de tekenbeet, die groter wordt. Op tekenradar staan voorbeeld van hoe de huidverkleuring er uit kan zien.
Heb je een teek ontdekt die langer dan 24 uur op je huid heeft gezeten? Overleg dan met je huisarts.
Download de tekenbeet-app Altijd informatie over teken bij de hand?
Met de gratistekenbeet-app van het RIVM kun je (ook zonder internet) opzoeken hoe teken eruit zien en hoe je een teek verwijdert.
Wanneer moet je naar de huisarts?
Bel dezelfde dag je huisarts of de huisartsen-spoedpost in 1 van deze situaties:
Teek verwijderen mislukt of hij zat er al 24 uur
- Het lukt niet om de teek te verwijderen.
- De teek heeft al 24 uur of langer in je huid gezeten als je hem weghaalt.
Vlek na een teek
- Je krijgt op de plek waar de teek zat een rode of donkerpaarse vlek of ring die in een paar dagen groter wordt.
- Je krijgt ergens anders op je lichaam een rode of donkerpaarse vlek of ring die groter wordt.
Ziek na een teek
- Je voelt je ziek, met koorts, hoofdpijn, spierpijn en moeheid.
- Je krijgt 1 of meer dikke en pijnlijke gewrichten.
- Je krijgt pijn, tintelingen of minder kracht in je arm, been of romp.
- Je ziet opeens dubbel.
- De ene helft van je gezicht is opeens verlamd.
Lees meer op Thuisarts.nl
Tekenbeten voorkomen
Voorkomen is beter dan genezen. Zo maak je de kans dat je een tekenbeet krijgt zo klein mogelijk:
- Blijf op de paden. Loop niet door dichte struiken of hoog gras.
- Draag een broek met lange pijpen en een t-shirt met lange mouwen. Stop je broek in je sokken. Op lichte kleding zijn teken beter te zien. Spuit je kleding in met een anti-tekenmiddel, zoals DEET.
- Als je blote benen en armen hebt, smeer ze dan in met een anti-tekenmiddel, zoals DEET. Deze middelen verkleinen de kans op een tekenbeet, maar ze bieden geen 100% garantie en werken maar tijdelijk. Controleer daarom altijd op teken als je in het groen bent geweest.
Controleren op teken
Maak er een gewoonte van om jezelf en je kinderen te controleren op teken als je in het groen (ook in he eigen tuin) bent geweest. Doe dat bijvoorbeeld elke avond bij het tandenpoetsen of douchen. Controleer je hele lichaam op tekenbeten. Teken kunnen namelijk overal op het lichaam bijten. Vergeet daarom niet om óók deze plekken te controleren:
- in je knieholtes
- in je liezen
- langs de randen van je ondergoed
- in je bilspleet
- in je oksels
- rond de haargrens in de nek
- achter je oren
Controleer ook je kleding op teken en verwijder teken die je vindt. Zit een teek vast aan je kleding? Was de kleding dan minimaal 30 minuten op 60 °C of doe de kleding in de wasdroger.
Let op: teken zijn erg klein
Een teek is erg klein: slechts 1 tot 3 millimeter. Daardoor zie je een teek makkelijk over het hoofd. Een teek die je net heeft gebeten ziet eruit als een klein zwart puntje op je huid. Hoe langer de teek er zit, hoe meer bloed hij opzuigt en hoe meer hij opzwelt. Het wordt dan een bruin of grijs bolletje, ongeveer zo groot als een erwt.
Veelgestelde vragen over teken
Teken zijn actief als temperatuur boven de 5 tot 10 °C komt. De meeste mensen worden gebeten in de lente en de zomer. Door klimaatverandering kunnen teken vaker actief zijn in het vroege voorjaar, de herfst en de winter.
Nee, er is nog geen vaccin tegen de ziekte van Lyme.
Er is een vaccin tegen tekenencefalitis. Heb je regelmatig een tekenbeet of ga je naar een land waar het TBE-virus veel voorkomt? Dan kan vaccinatie tegen TBE verstandig zijn. Voor sommige beroepsgroepen wordt deze vaccinatie aangeraden. Meer informatie vind je op GGDReisvaccinaties.
Nee, bij elke nieuwe tekenbeet heb je opnieuw kans op de ziekte van Lyme.
Ja, dat kan. Niet iedereen met de ziekte van Lyme kan zich herinneren dat hij of zij door een teek is gebeten. En ook niet iedereen heeft een verkleuring van de huid (erythema migrans) gezien.
Kinderen spelen meer in het groen en gaan bij wandelingen vaak van de paden af. Daardoor hebben ze een grotere kans op een tekenbeet. Controleer kinderen altijd op tekenbeten als ze in het groen zijn geweest en controleer extra goed achter de horen, bij de haargrens en in de nek.
Een dikke teek teek is niet per se gevaarlijker dan een kleine teek. Een dikke teek is meestal een volwassen teek die bloed heeft opgezogen en daardoor opzwelt. Zo’n dikke teek valt goed op en ziet er griezelig uit, omdat ze groter zijn. Je ziet en voelt ze gemakkelijk zitten. De nimfen vallen niet op, en kunnen daarom ongestoord hun gang gaan op je huid. Dat is dus eigenlijk gevaarlijker. Een tekenbeet van een volwassen teek komt minder vaak voor dat een tekenbeet van een nimf.
Maar als een teek heel dik is, is kan dat ook betekenen dat hij al lang in de huid zit en veel bloed heeft kunnen opzuigen. Hoe langer een besmette teek in de huid vastzit, hoe groter de kans is dat hij de Borrelia-bacterie overbrengt. Heb je een teek gevonden op je huid en kan hij er langer dan 24 uur hebben gezeten? Overleg dan met je huisarts.
